بسم الله الرحمن الرحیم

بررسی و نقد کتاب " نقد کتب حدیث "

نوشته مصطفی حسینی طباطبائی

قسمت پنجم

حدیث وزغ

آقای طباطبائی می نویسد :

" شیخ کلینی در «روضه کافی» آورده است :

« عنه (علیّ بن محمد) عن صالح، عن الوشاء، عن کرّام، عن عبدالله بن طلحه قال: سألت أبا عبدالله -علیه السلام- عن الوزغ ( وزغ در فارسی برای «قورباغه» بکار می‌رود ولی در معاجم عربی آن را معادل با مارمولک (چلپاسه) آورده‌اند. ) ! فقال: رجس و هو مسخ کله! فإذا قتلته فاغتسل. فقال: إن أبی کان قاعدا فی الحجر و معه رجل یحدثه فإذا هو بوزغ یولول بلسانه، فقال أبی للرجل: أتدری ما یقول هذا الوزغ؟ قال: لا علم لی بما یقول. قال: فإنه یقول : و الله لئن ذکرتم عثمان بشتیمه لأشتمن علیا حتی یقوم من هیهنا! قال: وقال ابی: لیس یموت من بنی امیه میت الا مسخ وزغا ... الحدیث»! (الروضه من الکافی، ج ۲، صص ۳۷-۳۸.)

یعنی : «از علیّ بن محمّد، از صالح، از وشّاء، از کرّام، از عبدالله بن طلحه روایت شده که گفت: از ابو عبدالله صادق -علیه السلام- درباره مارمولک (چلپاسه) پرسیدم. گفت: پلید است و همه انواعش از حیواناتی بشمار می ‌روند که مسخ شده ‌اند! پس چون آن را کشتی غسل کن! سپس امام صادق گفت: پدرم در حجر اسماعیل نشسته بود و مردی با وی بود که با پدرم صحبت می ‌کرد، ناگاه مارمولکی را دید که با زبانش صدایی بر می ‌آورد، پدرم به آن مرد گفت: آیا می‌ دانی که این مارمولک چه می ‌گوید؟ آن مرد پاسخ داد: خیر، نمی ‌دانم چه می ‌گوید. پدرم گفت: او می‌گوید: بخدا قسم اگر عثمان را دشنام دهید تا هنگامی که این مرد (امام باقر) از اینجا برخیزد، من علی -علیه السلام- را دشنام خواهم داد! آنگاه ( امام صادق ) گفت، پدرم فرمود: هیچ یک از بنی امیّه نمی‌ میرد مگر آنکه بصورت مارمولکی مسخ می ‌شود ...»!!

در سند این روایت، نام «کرام» برده شده که همان «عبدالکریم بن عمرو» باشد و بقول نجاشی در کتاب رجالش، واقفی مذهب بوده است( رجال النجاشی، ص ۱۷۶، چاپ قم. ) (هر چند مامقانی از او دفاع می‌نماید). راوی دیگر آن، عبدالله بن طلحه است که مامقانی درباره ‌اش می‌نویسد: «لم نقف فیه علی مدح یدرجه فی الحسان». (تنقیح المقال، ج ۲، ص ۱۹۰)

یعنی: «در کتب رجال به ستایشی از او واقف نشده ‌ایم که وی را در درجه حسان (راویان امامی مذهب و ممدوح) قرار دهد».

متن روایت دلالت دارد بر اینکه مارمولک، ناصبی و دشمن امیر المؤمنین -علیه السلام- است! اما به درجه ‌ای از فهم و ادراک نائل شده که عقاید آدمیان را می‌ داند و بر مسائل تاریخی با آنها به مجادله بر می ‌خیزد و در قضیّه خلافت، از عثمان بن عفان جانبداری می کند! البته وجود این روایت نباید مایه شگفتی شود زیرا هنگامی که قرار است الاغ، محدّث باشد، مارمولک هم باید مورّخ و متکلّم بشمار آید! "

 

پاسخ :

1-   طبق معمول آقای طباطبائی ذهنیت خود را بر ترجمه حدیث تحمیل کرده است .ایشان  " همه انواع " را از ناحیه خود به حدیث افزوده است ، در صورتی که در حدیث کل اصناف نیست .

آقای طباطبایی اذعان دارد :

1- مارمولک ناصبی است 2 - عقائد آدمیان را میداند 3 - بر مسائل تاریخی با آدمیان مجادله میکند.

باید بگوئیم :  این گونه اخبار فقط مخصوص این حدیث نمی باشد ، بلکه این گونه مطالب را قران که کلام الله است گزارش کرده است .لذا ما باید رعایت ادب را در پیشگاه قران به جا بیاوریم و دقت کنیم که قبل از مسخره کردن روایات ، راه حلی برای کتاب الله پیدا کنیم .بهر حال قران بگونه ای در باره هدهد که یک پرنده بوده صحبت میکند که انگار ایشان جهانگرد و سیاح بوده و یا اینکه خداوند  در جای دیگر خبر می دهد که به زنبور عسل وحی کرده است .

هدهد از نظر شناخت توحید از انسانها هم پیشی گرفته بطوریکه او در آسمان متوجه میشود مردم خدا را پرستش نمیکنند . پس چرا  آقای طباطبائی در این موارد شگفت زده نشده است ؟  

حالا یک به یک مطالب این حدیث را با قران مقایسه میکنیم.

آقای طباطبائی ادعا کرده است که مارمولک ناصبی است . اولا این گفتار در متن حدیث نبوده بلکه در متن این چنین بود که مارمولک به صدا در آمد وامام باقر علیه السلام"شنید و خبر را  به فردی که در کنارش بود داد.

مشابه قرآنی واقعه فوق را در قران به شرح ذیل مشاهده می کنیم :

الف : زمانی که سلیمان از سرزمینی میگذشت مورچه ای به دیگر مورچگان گفت :

نمل (18) : حَتىَّ إِذَا أَتَوْاْ عَلىَ‏ وَادِ النَّمْلِ قَالَتْ نَمْلَةٌ يَأَيُّهَا النَّمْلُ ادْخُلُواْ مَسَكِنَكُمْ لَا یحطِمَنَّكُمْ سُلَيْمَانُ وَ جُنُودُهُ وَ هُمْ لَا يَشْعُرُونَ.

مورچه‏اى گفت: اى مورچگان! به خانه‏هايتان داخل شويد، مبادا سليمان و سپاهيانش بدون توجه شما را پايمال كنند.

از این آیه چند مطلب مشخص میشود :

1 : مورچه سلیمان نبی را شناخت و نام او را برای بقیه مورچه ها برد . مهم تر اینکه مورچه اسم سلیمان را هم می دانست .

2 : فهم و شعور مورچه آنقدر بالا بوده که بر اساس آن مردمی را که به همراه سلیمان بودند بعنوان لشگریانش  شناخت ( و الا دلیلی ندارد که بگوید جنود او ) و لذا همراهان نگفت  .

3 : مورچه احتمال داد. مطلب را قطعی نگفت.( شاید این چنین شود). زمانی که مورچه سلیمان نبی را بنام میشناسد نباید آقای طباطبائی اشکال کند که چرا مارمولک بنی امیه را میشناخته است .

ب : از جمله مطالبی که در قران است این است که قران از پرنده ای به نام هدهد خبر میدهد . حال ببینیم که  او فهمش چگونه بوده است .

نمل (20-24) : وَ تَفَقَّدَ الطَّيرْ فَقَالَ مَا لىِ‏َ لَا أَرَى الْهُدْهُدَ أَمْ كَانَ مِنَ الْغَائبِينَ لَأُعَذِّبَنَّهُ عَذَابًا شَدِيدًا أَوْ لَأَاْذْبحَنَّهُ أَوْ لَيَأْتِيَنىّ‏ِ بِسُلْطَانٍ مُّبِينٍ

فَمَكَثَ غَيرَْ بَعِيدٍ فَقَالَ أَحَطتُ بِمَا لَمْ تحُِطْ بِهِ وَ جِئْتُكَ مِن سَبَإِ بِنَبَإٍ يَقِينٍ

إِنىّ‏ِ وَجَدتُّ امْرَأَةً تَمْلِكُهُمْ وَ أُوتِيَتْ مِن كُلّ‏ِ شىَ‏ْءٍ وَ لهََا عَرْشٌ عَظِيمٌ

وَجَدتُّهَا وَ قَوْمَهَا يَسْجُدُونَ لِلشَّمْسِ مِن دُونِ اللَّهِ وَ زَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطَانُ أَعْمَالَهُمْ فَصَدَّهُمْ عَنِ السَّبِيلِ فَهُمْ لَا يَهْتَدُونَ.

این آیات میرساند:

1 : قران از هدهد خبر میدهد .

2 : هدهد در مقابل سلیمان نبی مسئولیت داشته ، چون سلیمان گفته اگر هدهد برای غیبتش دلیل آشکار نیاورد او را عذاب میکند و یا اورامیکشد.

پس قران خبر از یک پرنده ای میدهد که مسئولیت پذیر است و احساس مسئولیت دارد و به این کارش هم واقف است و این مسئولیت پذیری هدهد را میرساند .

3 : پس از رو برو شدن هدهد با سلیمان یک خبر باو میدهد : فَمَكَثَ غَيرْ بَعِيدٍ فَقَالَ أَحَطتُ بِمَا لَمْ تحُطْ بِهِ.

این آیه میرساند که هدهد پرنده , از بی خبری سلیمان آگاهی دارد یعنی از ضمیر سلیمان خبر دارد .

4 : هدهد خبر میدهد: إِنىّ‏ِ وَجَدتُّ امْرَأَةً تَمْلِكُهُمْ قران خبر میدهد که  این پرنده مشخصات درستی داده است :

الف : هدهد خبر میدهد مملکتی را دیدم که اسمش سبا است .

ب : در این سرزمین زنی پادشاه است .

ت : خبر از دارائی های این حکومت یا پادشاه میدهد .

ث : خبر از لهَا عَرْشٌ عَظِيمٌ "تخت پادشاهی" او میدهد.

ج : خبر از اعمالی میدهد که مردم انجام میدهند .

ح : خبر از امر درونی مردم میدهد یعنی از مشاهده عمل ظاهری مردم بطور صحیح میفهمد اعتقادات آنها اشکال دارد:

( وَجَدتُّهَا وَ قَوْمَهَا يَسْجُدُونَ لِلشَّمْسِ مِن دُونِ اللَّهِ ) او میفهمد این مردم خورشید را سجده میکردند آنهم بدون اذن اللهی .

این مطالب نشان میدهدکه :

اولا : هدهد می دانسته خداوندی است

ثانیا: آنها بدون اذن خدا خورشید را عبادت میکنند ( مِن دُونِ اللَّهِ ).

ثالثا : هدهد خورشید را هم می شناخته است .

رابعا : هدهد می دانسته که خدا باید عبادت شود .

خامسا : او میدانسته خورشید را نباید عبادت کرد.

حتی احتمال دارد که هدهد شیطان را بخوبی شناخته است  : ) وَ زَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطَانُ أَعْمَالَهُمْ فَصَدَّهُمْ عَنِ السَّبِيلِ ) و عاقبت این کار مردم را نیز برایش روشن بوده است :( فَهُمْ لَا يَهْتَدُونَ ).

ما با بررسی آیات بالا مشاهده کردیم که هدهد باذن الهی  اخباری بالاتر از حدیث مورد تمسخر آقای طباطبائی را داده و موجب تعجب کسی هم نشده است .

اگر حرف زدن حیوان امری خلاف عقل باشد چه خدا خبر دهد و چه  معصوم ، هر دو خلاف عقل است .

این روش هم صحیح نیست که بگوئیم چون این خبر را خدا داده  درست است و آن خبر را معصوم داده غلط است . زیرا خبر معصوم هم به تعلیم و اذن الهی است  .

 

اگر مورچه و هدهد , خدا و خورشید و امر عبادی و عبادت درست و عبادت غلط را بشناسند ، پس شناختن مارمولک بنی امیه و یا اظهار فحش دادن هم امر ساده ای است .

اگر قران از آزادی عمل و مسئولیت هدهد خبر میدهد پس آزادی مارمولک در انتخاب عقیده هم باعث شگفتی بعضی نباید بشود .

اگر قران خبر میدهد که مورچه و پرنده قدرت انتقال فهم خود را دارند پس نباید آقای طباطبائی تعجب کند که چرا یک مارمولک توانسته فکر خود را به دیگری انتقال دهد .

ادامه دارد

دیدگاه‌ها  

0 # پدرام 1394-09-03 11:34
خدا خیرت بده عالی بود![censo red]
پاسخ دادن | پاسخ به نقل قول | نقل قول کردن

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید