بسم الله الرحمن الرحیم

بررسی و نقد کتاب "خرافات وفور در زیارات قبور" نوشته سید ابوالفضل برقعی

قسمت چهاردهم

عالم قبر و برزخ در سخنان حضرت علی علیه السلام - (بخش هشتم)

در مقاله قبل عرضه داشتیم که حضرت امیر علیه السلام ، بر خلاف مدعای آقای برقعی ، از ( کوچ کردن ) به عالم برزخ سخن گفته و علاوه بر واجدیت معنای حیات و آگاهی در این کلمه ، حضرت با وضوح تمام از آثار حیاتی و آگاهی از قبیل احساس تنگی قبر ، تاریکی و پشیمانی در عالم قبر نام برده است ؟!

اکنون به ادامه ترجمه و توضیح عبارات خطبه می پردازیم :

((حُمِلُوا إِلَى قُبُورِهِمْ فَلَا يُدْعَوْنَ رُكْبَاناً وَ أُنْزِلُوا الْأَجْدَاثَ فَلَا يُدْعَوْنَ ضِيفَاناً وَ جُعِلَ لَهُمْ مِنَ الصَّفِيحِ أَجْنَانٌ وَ مِنَ التُّرَابِ أَكْفَانٌ وَ مِنَ الرُّفَاتِ جِيرَانٌ

به سوی قبرها حمل می شوند پس آنان را سوار نمى‏خوانند و اينها را وارد گورها ميكنند و از اينها مثل مهمان پذيرائي نمي شود و براى ايشان از كف زمين قبرها و از خاك كفنها و از استخوانهاى پوسيده و شكسته همسايه‏ها تعيين گرديد و آنها همسایگانی هستند که دعوت کننده را اجابت نمی کنند))

ملاحظه می شود که پوشش رفتگان قبر است و كفن آنها خاك و همسايه آنها استخوانها ، و این همسایه ها به فریاد خواهی ایشان اهمیتی نمی دهند.

توجه کنیم که آن خاك ها و كفن ها و استخوانهاي پوسيده و شكسته ، همسايه های ديگري برای انسان مسافر به عالم قبر می باشند . حضرت ميفرمايند : حالا اگر او این همسايه ها را بخواند ، جوابش نمي دهند ، و چه بسا نمي شنوند . یعنی اگر همسايه مرده با آن مشخصات را تو بخواني جوابت را نمي دهد . البته امكان دارد قبر يك مومن در كنار قبر او باشد و اجازه جواب دادن نداشته باشد ( نه اینکه نمی شنود ).

اين اموات یعنی افرادي كه مردند و وارد قبر شدند ، براي قبر بغلي خود همسايه هائی هستند كه دعوت کننده را اجابت نميكنند .

به بیان دیگر ، مرده جديد با مرده قبلي ، یعنی هر دو قبر ، همسايه هم هستند.

اکنون و در ادامه ترجمه و توضیح خطبه 110 نهج البلاغه ، عبارات ذیل را که مورد استشهاد آقای برقعی گرفته است ، مورد نقد و بررسی قرار می دهیم . جملاتی که آقای برقعی از خطبه 110 نقل نموده است ، چنین است :

((و فرموده: «فهم جيرة لايجيبون داعياً ولا يمنعون ضيماً ‌ولايبالون مندبةً، إن جيدوا لم يفرحوا، وإن قحطوا لم يقنطوا جميع وهم آحاد، وجيرة وهم أبعاد، متدانون لا يتزاورون

ترجمه مورد توجه آقای برقعی چنین است :

رفتگان همسايگاني هستند كه هرگاه آنان را بخوانند پاسخي نمي‌ دهند و ظلم و ستمي را دفع نمي كنند، و متوجه نوحه سرايي و مداحي نمي شوند، اگر در حق ايشان نيكي شود شاد نگردند، ‌و اگر قحطي شود نااميد نمي شوند، با هم هستند در حالي كه تنها هستند و همسايه ‌اند در حالي كه از هم دورند به زيارت يكديگر نمي ‌روند))

لازم است در ابتدای بررسی خود به دو نکته اشاره کنیم :

1 – آقای برقعی فرازهای قبل و بعد خطبه را که در افاده منظور مولا علی علیه السلام مفید است ، ذکر نکرده است .

2 – ایشان در ترجمه جملات نقل شده توسط خودشان ، اشتباهاتی را مرتکب شده اند ، که ما به آنها اشاره خواهیم کرد .

در رابطه با نکته اول ، باید خاطر نشان سازیم که ما در مباحث پیشین ، عبارات قبل از جملات مورد استناد آقای برقعی را ذکر کرده و روشن ساختیم که عالم قبر برای انسان به همراه فهم و شعور و آثار حیاتی از قبیل احساس تنگی قبر ، حالت پشیمانی و درک تاریکی می باشد . چنانچه آقای برقعی و مشرب فکری وهابیت به این مطلب توجه داشته باشند ، هرگز عدم آثار حیاتی را از عبارات روشن و گویای حضرت امیر علیه السلام برداشت نخواهند کرد.

ما در باره نکته دوم ، یعنی اشتباهات آقای برقعی در ترجمه جملات استشهادی خودشان ، فرازهای بعدی خطبه 110 را بیان و ترجمه کرده و از این رهگذر ، معنای صحیح عبارات مورد اشاره را بیان خواهیم کرد .

آقای بر قعی جمله (فهم جيرة لايجيبون داعياً) را چنین ترجمه کرده اند : (رفتگان همسايگاني هستند كه هرگاه آنان را بخوانند پاسخي نمي‌دهند)

ایشان ضمیر (هم) به معنای ایشان را به اموات و رفتگان ترجمه کرده اند ، و فریاد خواهی را از زندگان روی زمین در نظر گرفته اند ، در صورتیکه با توضیحات فوق مشخص گردید که منظور از (ایشان) ، استخوانهای پوسیده و قبور سایر همسایه ها می باشد و فریاد خواهی نیز از همسایه ها است و بدیهی است زنده ها همسایگان مردگان نیستند و اصلا بحث مربوط به مردم زنده روي قبر نيست ، که دعوت مردگان داخل قبر را اجابت کنند و یا نکنند .

بنابراین اگر آقای برقعی از جمله (فهم جيرة لايجيبون داعياً) ، عدم پاسخگوئی مردم زنده از مردگان داخل قبر را اراده کرده باشد ، دچار اشتباه درترجمه خود شده است .

البته خواننده محترم توجه به این مطلب دارد که سياق كلام ، آزار متوفی در قبر را می رساند و اینکه او کسانی را در جوار خود بخواند و همسایگان جوابش را ندهند ، برای دعوت کننده شکنجه می باشد .

لطفا دقت کنید که :

اولا : متوفی از همسایگان فریاد خواهی می کند.

ثانیا : او آگاهی به همسایگی و همجواری با سایر قبور دارد.

آگاهی و فریاد خواهی نشانه فهم و ادراک و حیات روح می باشد ، نه عدم علائم حیاتی . ضمنا حضرت نفرموده که همسایه ها نمي شنوند ، بلكه بیان فرموده است که اجابت نميكنند ، و اجابت نکردن هم دلیل دیگری است بر حیات آنها . تا زمانی که همسایه ها در سایر قبور اذن بر شنوائی نداشته باشند ، اجابت کردن و یا نکردن بی معناست .

ناگفته نماند که ممکن است قبر يك مومن برایش بهشت و در كنار قبر كافري باشد که برايش جهنم است و تمام حالاتی که حضرت توصیف می فرمایند ، مربوط به افراد دنيا طلب و غیر مومن است ، نه براي مومنی كه دنيا برايش مزرعه آخرت است .

((فَهُمْ جِيرَةٌ لَا يُجِيبُونَ دَاعِياً وَ لَا يَمْنَعُونَ ضَيْماً وَ لَا يُبَالُونَ مَنْدَبَةً

آنان ( قبور) همسایگانی هستند که دعوت کننده ای را اجابت نمی کنند

مرده هاي ديگر نمي توانند از آن مرده ضرر يا زياني را دفع كنند

گريه وزاري مرده برای همسایگان ( قبور دیگر ) اهمیتی ندارد.))

(مندبه) يعني گريه وزاري کردن و فاعل (لا يُبَالُونَ) همسايه هاي متوفائی هستند که قبلا وارد دنیای قبورشان شده اند و التفاتی به گريه و نوحه سرائي اين مرده جدید ندارند . به عبارت دیگر همسايگان آن مرده كه خودشان هم مرده هستند به گريه و نوحه سرائی او اهميت نمي دهند.

برداشت آقای برقعی این استکه مرده داخل قبر از گريه وزاري زنده خارج از قبرخبر ندارد ، در حالیکه حضرت ميفرمايند : تو به جائي رفتي که همسايه مرده تو هم به تو توجه ندارد.

آقای برقعی در اینجا اشتباه بزرگ دیگری را در ترجمه مرتکب شده است و ( مندبه) را به نوحه سرائی و مداحی خویشان و خانواده فرد مرده ، كه زنده هستند ، ترجمه کرده است و فاعل (لايبالون) را همان شخص مرده ذکر کرده است .

پس به طور خلاصه بیان می کنیم :

در عبارات حضرت ، صحبت گريه زنده براي مرده نيست ، بلکه سخن از آن خاك ها و كفن ها و استخوانهاي پوسيده و شكسته ای است كه همسايه قبر ديگري است ، و اگر همسايگانش او را بخوانند ، به دلیل اینکه ماذون نیستند جواب نمي دهند .

توجه داریم که حضرت نفرموده است : (لایسمعون لداعیا) بلکه فرموده است: (لایجیبون داعیا)

تمام این حالات نیز حیات در قبر را می رساند ، نه بی خبری و بیهوشی را.